Pytania powtórkowe do lekcji “Dziedziczenie jednogenowe i wielogenowe”

1. Jakie są dwa podstawowe mechanizmy dziedziczenia cech?
2. Na czym polega dziedziczenie jednogenowe?
3. Na czym polega dziedziczenie wielogenowe?
4. Czym różnią się cechy dziedziczone jednogenowo od cech dziedziczonych wielogenowo?
5. Co to jest plejotropia?
6. Dlaczego plejotropia oznacza, że jeden gen może wpływać na kilka cech fenotypowych?
7. Co oznacza, że allel lub gen ma działanie letalne?
8. Kiedy najczęściej ujawnia się skutek letalny allelu?
9. Na czym polega dominacja pełna?
10. Jaki fenotyp ma heterozygota w przypadku dominacji pełnej?
11. Na czym polega dominacja niepełna?
12. Jaki fenotyp ma heterozygota w przypadku dominacji niepełnej?
13. Na czym polega kodominacja?
14. Czym różni się kodominacja od dominacji niepełnej?
15. Co to są allele wielokrotne?
16. Czy obecność alleli wielokrotnych oznacza, że jeden osobnik może mieć trzy allele tego samego genu?
17. Jakie allele występują w układzie grup krwi AB0 u człowieka?
18. Co warunkują allele I^A, I^B i i w układzie AB0?
19. Jakie genotypy mogą mieć osoby z grupą krwi A?
20. Jakie genotypy mogą mieć osoby z grupą krwi B?
21. Jaki genotyp mają osoby z grupą krwi AB?
22. Jaki genotyp mają osoby z grupą krwi 0?
23. Jakie są relacje dominacji między allelami układu AB0?
24. Dlaczego grupa krwi AB jest przykładem kodominacji?
25. Na co trzeba zwrócić uwagę podczas rozwiązywania zadań o allelach wielokrotnych?
26. Na czym polega dziedziczenie wielogenowe?
27. Czym są geny dopełniające się (komplementarne)?
28. Co to jest epistaza?
29. Czym różni się gen epistatyczny od genu hipostatycznego?
30. Czym różni się epistaza dominująca od recesywnej?
31. Czym są geny kumulatywne?
32. Czym różnią się cechy ilościowe od jakościowych i jaką rolę odgrywają w nich geny kumulatywne?

Odpowiedzi

1. Są to dziedziczenie jednogenowe i dziedziczenie wielogenowe. W dziedziczeniu jednogenowym o cesze decyduje jeden gen, a w wielogenowym dana cecha zależy od wspólnego działania wielu genów.
2. Dziedziczenie jednogenowe to typ dziedziczenia, w którym jedna cecha organizmu zależy od jednego genu.
3. Dziedziczenie wielogenowe to typ dziedziczenia, w którym jedna cecha zależy od wielu genów, które wspólnie wpływają na jej ujawnienie.
4. Cechy jednogenowe są zwykle związane z jednym genem i często dają wyraźne klasy fenotypów, natomiast cechy wielogenowe zależą od wielu genów i często wykazują stopniowanie natężenia cechy.
5. Plejotropia to zjawisko, w którym jeden gen wpływa na kilka różnych cech fenotypowych.
6. Wynika to z tego, że produkt jednego genu może uczestniczyć w kilku procesach rozwojowych lub metabolicznych, a więc wpływać na więcej niż jedną cechę organizmu.
7. Oznacza to, że obecność określonego układu alleli prowadzi do śmierci organizmu, zwykle wskutek poważnych zaburzeń rozwojowych lub metabolicznych.
8. Skutek letalny najczęściej ujawnia się już w rozwoju zarodkowym albo przed osiągnięciem dojrzałości organizmu.
9. Dominacja pełna polega na tym, że allel dominujący całkowicie maskuje działanie allelu recesywnego.
10. Heterozygota ma taki sam fenotyp jak homozygota dominująca.
11. Dominacja niepełna polega na tym, że w heterozygocie nie ujawnia się w pełni ani jeden, ani drugi allel, dlatego powstaje fenotyp pośredni.
12. Heterozygota ma fenotyp pośredni między fenotypami obu homozygot.
13. Kodominacja polega na tym, że w heterozygocie ujawniają się jednocześnie oba allele.
14. W dominacji niepełnej powstaje fenotyp pośredni, natomiast w kodominacji oba allele ujawniają się równocześnie i niezależnie, bez mieszania efektów.
15. Allele wielokrotne to sytuacja, w której w populacji występują więcej niż dwa allele jednego genu.
16. Nie. Jeden osobnik diploidalny może mieć tylko dwa allele danego genu, ale w całej populacji może istnieć więcej niż dwie jego wersje.
17. W układzie AB0 występują trzy allele: I^A, I^B oraz i.
18. Allel I^A warunkuje obecność antygenu A na erytrocytach, allel I^B warunkuje obecność antygenu B, a allel i oznacza brak antygenu A i B.
19. Osoby z grupą krwi A mogą mieć genotyp I^A I^A albo I^A i.
20. Osoby z grupą krwi B mogą mieć genotyp I^B I^B albo I^B i.
21. Osoby z grupą krwi AB mają genotyp I^A I^B.
22. Osoby z grupą krwi 0 mają genotyp ii.
23. Allele I^A i I^B są dominujące względem i, a między sobą pozostają w relacji kodominacji.
24. Ponieważ u osób z genotypem I^A I^B na erytrocytach występują jednocześnie antygen A i antygen B, czyli oba allele ujawniają się w fenotypie.
25. Trzeba przede wszystkim ustalić hierarchię dominacji alleli, a dopiero potem przyporządkować odpowiedni fenotyp do genotypu.
26. Dziedziczenie wielogenowe polega na tym, że jedna cecha zależy od działania wielu genów, a nie tylko jednego.
27. Geny dopełniające się to geny, które muszą współdziałać, aby mogła ujawnić się określona cecha.
28. Epistaza to sposób dziedziczenia wielogenowego, w którym jeden gen maskuje działanie drugiego genu.
29. Gen epistatyczny to gen maskujący, a gen hipostatyczny to gen, którego działanie zostaje zamaskowane.
30. W epistazie dominującej maskowanie wywołuje allel dominujący, a w epistazie recesywnej maskowanie zachodzi wtedy, gdy występuje homozygota recesywna danego genu.
31. Geny kumulatywne to geny, których działanie sumuje się, a każdy allel wpływający dodatnio zwiększa natężenie danej cechy.
32. Cechy ilościowe wykazują stopniowanie i można je zwykle mierzyć lub opisywać w skali, np. wzrost czy masa ciała. Są one często warunkowane przez geny kumulatywne. Cechy jakościowe tworzą natomiast wyraźne klasy fenotypów, np. grupa krwi, i częściej są związane z działaniem pojedynczych genów.