Pytania powtórkowe do lekcji “Rozmnażanie i rozwój człowieka”

Odpowiedzi

1. Rozmnażanie to proces prowadzący do powstania potomstwa i tym samym do zwiększenia liczby osobników. Koniugacja natomiast służy wymianie materiału genetycznego, ale nie zwiększa liczby organizmów.
2. Człowiek jest organizmem rozdzielnopłciowym, ponieważ występują osobniki męskie i żeńskie. Wykazuje też dymorfizm płciowy, czyli różnice w budowie i cechach między kobietą a mężczyzną.
3. Pierwszorzędowe cechy płciowe to cechy związane bezpośrednio z rozmnażaniem, czyli przede wszystkim gonady i narządy płciowe. Drugorzędowe cechy płciowe rozwijają się głównie w okresie dojrzewania pod wpływem hormonów płciowych i obejmują m.in. owłosienie, budowę ciała, barwę głosu czy rozwój gruczołów sutkowych.
4. Męski układ rozrodczy odpowiada za wytwarzanie plemników, wydzielanie męskich hormonów płciowych, głównie testosteronu, oraz za wprowadzenie nasienia do dróg rodnych kobiety.
5. Do narządów zewnętrznych należą prącie i moszna. Do narządów wewnętrznych zaliczamy jądra, najądrza, nasieniowody, cewkę moczową oraz gruczoły dodatkowe: pęcherzyki nasienne, prostatę i gruczoły opuszkowo-cewkowe.
6. Moszna utrzymuje jądra w temperaturze niższej od temperatury wnętrza ciała, co zapewnia odpowiednie warunki do spermatogenezy.
7. Jądra pełnią dwie główne funkcje: wytwarzają plemniki oraz wydzielają androgeny, przede wszystkim testosteron.
8. Komórki Sertoliego odżywiają rozwijające się komórki rozrodcze, wspierają spermatogenezę i współtworzą barierę krew–jądro. Komórki Leydiga produkują testosteron.
9. Najądrza są miejscem dojrzewania i magazynowania plemników. Nasieniowody transportują plemniki, a cewka moczowa u mężczyzny jest wspólnym odcinkiem układu moczowego i rozrodczego.
10. Pęcherzyki nasienne wydzielają substancje odżywcze dla plemników, m.in. fruktozę. Prostata produkuje wydzielinę wchodzącą w skład nasienia, a gruczoły opuszkowo-cewkowe wydzielają zasadową wydzielinę, która pomaga neutralizować kwaśne środowisko cewki moczowej.
11. Spermatogeneza zachodzi w kanalikach nasiennych jąder. Polega na przekształcaniu spermatogoniów kolejno w spermatocyty I rzędu, spermatocyty II rzędu, spermatydy i ostatecznie w plemniki.
12. Spermatocyt I rzędu jest komórką diploidalną (2n). Po I podziale mejotycznym powstają dwa haploidalne spermatocyty II rzędu (n), które mają chromosomy złożone jeszcze z dwóch chromatyd. Po II podziale mejotycznym powstają haploidalne spermatydy z chromosomami zawierającymi jedną chromatydę.
13. Plemnik składa się z główki, wstawki i witki. W główce znajduje się jądro komórkowe z haploidalnym materiałem genetycznym oraz akrosom z enzymami potrzebnymi podczas zapłodnienia. We wstawce są mitochondria, a witka umożliwia ruch plemnika.
14. Żeński układ rozrodczy odpowiada za wytwarzanie żeńskich gamet, wydzielanie hormonów płciowych, a także za zapewnienie warunków do rozwoju zarodka i płodu oraz umożliwienie porodu. Do narządów zewnętrznych zaliczamy wzgórek łonowy, wargi sromowe i łechtaczkę.
15. Do narządów wewnętrznych należą jajniki, jajowody, macica i pochwa.
16. Jajniki produkują gamety i hormony płciowe. Jajowody wychwytują oocyt i są najczęstszym miejscem zapłodnienia. Macica umożliwia rozwój zarodka i płodu, a pochwa łączy macicę ze środowiskiem zewnętrznym.
17. Podczas owulacji z jajnika uwalniany jest oocyt II rzędu, a nie dojrzała komórka jajowa. Komórka jajowa powstaje dopiero po zakończeniu II podziału mejotycznego, czyli po zapłodnieniu.
18. Oogeneza to proces powstawania żeńskiej komórki rozrodczej. Obejmuje przekształcanie oogoniów w oocyty I rzędu, a następnie w oocyt II rzędu, który kończy mejozę dopiero wtedy, gdy dojdzie do zapłodnienia.
19. Liczba żeńskich komórek rozrodczych jest ograniczona, ponieważ pula oocytów I rzędu powstaje już w życiu płodowym. Po urodzeniu nie dochodzi do tworzenia nowych oogoniów, a liczba pęcherzyków stopniowo się zmniejsza.
20. Oocyt II rzędu jest otoczony przez wieniec promienisty i osłonkę przejrzystą. Zawiera haploidalny zestaw chromosomów i jest zatrzymany w metafazie II mejozy.
21. Cykl miesiączkowy to cykliczne zmiany zachodzące w organizmie kobiety, przygotowujące go do zapłodnienia i zagnieżdżenia zarodka. Obejmuje cykl jajnikowy i cykl maciczny.
22. W cyklu jajnikowym wyróżniamy fazę pęcherzykową (folikularną), owulację oraz fazę lutealną.
23. FSH pobudza rozwój pęcherzyków jajnikowych. LH wywołuje owulację i sprzyja powstaniu ciałka żółtego. Estrogeny uczestniczą m.in. w odbudowie endometrium, a wysokie ich stężenie przed owulacją wywołuje dodatnie sprzężenie zwrotne, prowadzące do wyrzutu LH. Progesteron przygotowuje błonę śluzową macicy do implantacji i pomaga utrzymać wczesną ciążę.
24. Po owulacji pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte. Jeśli dojdzie do zapłodnienia, utrzymuje się ono i dalej wydziela progesteron. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, zanika i przekształca się w ciałko białawe.
25. W cyklu macicznym wyróżniamy fazę miesiączkową, fazę odbudowy (proliferacyjną), fazę wydzielniczą oraz końcową fazę niedokrwienną / martwiczą, która prowadzi do kolejnej miesiączki.
26. Do miesiączki dochodzi wskutek spadku stężenia progesteronu i estrogenów, co powoduje złuszczanie się czynnościowej warstwy endometrium i krwawienie.
27. Cykl miesiączkowy regulują hormony osi podwzgórze–przysadka–jajnik. GnRH pobudza wydzielanie FSH i LH, a estrogeny i progesteron wpływają zwrotnie na podwzgórze i przysadkę.
28. Ontogeneza to rozwój osobniczy człowieka, czyli wszystkie zmiany zachodzące od powstania zygoty aż do śmierci.
29. Rozwój prenatalny obejmuje okres od zapłodnienia do narodzin, a rozwój postnatalny trwa od narodzin do śmierci.
30. Zarodek to stadium rozwoju od powstania zygoty do końca 8. tygodnia rozwoju, kiedy tworzą się zawiązki narządów. Płód to stadium od 9. tygodnia rozwoju do porodu.
31. Do zapłodnienia dochodzi zwykle w jajowodzie. Plemnik przechodzi przez wieniec promienisty i osłonkę przejrzystą, po czym łączy się z oocytem II rzędu. To prowadzi do zakończenia II podziału mejotycznego i powstania zygoty.
32. Kolejne etapy rozwoju prenatalnego to zapłodnienie, bruzdkowanie, morula, blastocysta, implantacja, gastrulacja, organogeneza oraz rozwój płodowy.
33. Implantacja to zagnieżdżenie blastocysty w błonie śluzowej macicy. Jest to warunek dalszego prawidłowego rozwoju zarodka.
34. Łożysko to narząd utworzony z części płodowej i matczynej, który pośredniczy w wymianie substancji między organizmem matki a płodu. Umożliwia wymianę gazową, transport substancji odżywczych, usuwanie produktów przemiany materii oraz wydziela hormony.
35. Krążenie płodowe obejmuje dwie tętnice pępowinowe i jedną żyłę pępowinową. Tętnice pępowinowe prowadzą krew odtlenowaną od płodu do łożyska, a żyła pępowinowa prowadzi krew utlenowaną od łożyska do płodu.
36. Ważne w utrzymaniu ciąży są m.in. hCG, progesteron, estrogeny i relaksyna. hCG podtrzymuje funkcję ciałka żółtego na początku ciąży, a progesteron pomaga utrzymać ciążę i przygotowuje błonę śluzową macicy do rozwoju zarodka.
37. U człowieka występują owodnia, kosmówka, omocznia oraz pęcherzyk żółtkowy. Owodnia otacza zarodek wodami płodowymi, kosmówka uczestniczy w tworzeniu łożyska, omocznia bierze udział w tworzeniu naczyń pępowinowych, a pęcherzyk żółtkowy ma znaczenie we wczesnym rozwoju zarodka.
38. Bliźnięta jednojajowe powstają z jednej zygoty, dlatego mają bardzo podobny materiał genetyczny i są tej samej płci. Bliźnięta dwujajowe powstają z dwóch komórek jajowych zapłodnionych przez dwa plemniki, więc genetycznie są podobne do zwykłego rodzeństwa. Układ błon płodowych i łożysk u bliźniąt jednojajowych zależy od momentu rozdzielenia zarodka.
39. W rozwoju postnatalnym wyróżnia się kolejno: okres noworodkowy, niemowlęcy, poniemowlęcy, dzieciństwo, dojrzewanie, dorosłość, przekwitanie i starość.
40. Siara to pierwsza wydzielina gruczołów mlekowych po porodzie. Jest szczególnie cenna, ponieważ zawiera dużo przeciwciał, białek i innych składników wspierających odporność noworodka.